केही सेकेन्डले खोसेको संसार : धनबहादुरको त्रिशूली कथा

–शुकदेव दाहाल

विदुर ।भदौ १० गते भोटेकोशी–त्रिशूलीमा आएको विनाशकारी बाढीले नुवाकोट, रसुवा र धादिङका सयौँ परिवारको जीवनलाई एकै झट्कामा अस्तव्यस्त बनाइदियो। कसैको घर रहेन, कसैको व्यवसाय रहेन, कसैको जीवनभरको कमाइ रहेन। कतिपय परिवारका लागि त विपत्ति यतिसम्म निर्दयी बन्यो कि आफ्नै परिवारका सदस्य गुमाएर बाँकी जीवनको यात्रा अघि बढाउनुपर्ने बाध्यता आइलाग्यो। हिजोसम्म करोडौँको सम्पत्तिका मालिक, व्यापार–व्यवसायमा प्रतिष्ठित र समाजमा स्थापित अनुहारहरू आज राहतको पर्खाइमा छन्। वर्षौँको मेहनतले जोडेको संसार केही क्षणमै माटोमा बिलिन भएपछि त्यसको पीडा शब्दले मात्रै समेट्न सम्भव हुँदैन।

त्यही पीडाको प्रतिनिधि कथा हो त्रिशूली बजारका पुराना व्यवसायी तथा समाजसेवी धनबहादुर श्रेष्ठको। धनबहादुरका लागि भदौ १० गतेको बिहान सामान्य थिएन। बिहान करिब ८ः३० बजेतिर प्रहरीले माइकिङ गर्दै बजार खाली गर्न आग्रह गर्‍यो। सुरुमा उनलाई बाढी विगतमा जस्तै केही समयपछि सामान्य होला भन्ने लागेको थियो। तर बेत्रावती क्षेत्रमा बाढीले पुर्‍याएको विनाशको दृश्यले अवस्था सामान्य नरहेको संकेत गरिसकेको थियो। त्यसपछि उनले ढिला नगरी बजार छाड्ने निर्णय गरे।

त्रिशूली बजारको पाँचतलेमा रहेका आफ्ना दुई घरभित्रका परिवारका सदस्यलाई खोजेर एकै ठाउँमा जम्मा पारियो। पाका उमेरका दाजु–भाउजू, छोराबुहारी, नातिनातिनासहित परिवारका सदस्यलाई सुरक्षित स्थानतर्फ पठाउने तयारी भयो। हतारबीच सबैलाई गाडीमा राखेर कोलोनीतर्फ पठाउन उनी सफल पनि भए। तर यही क्रममा केही सेकेन्डको अभावले धनबहादुरले आफ्नो माइला छोरा गुमाउन पुगे।

गाडी सुरक्षित स्थानतर्फ अघि बढिसकेको थियो। त्यसपछि आएको बाढीले त्रिशूली बजारलाई आफ्नो बाटो बनायो। माइला छोरा कहाँ छन् भन्ने अहिलेसम्म निश्चित खबर छैन। परिवारका लागि यो पीडा न सासको खबर पाउन सकिने अवस्था छ, न आशा छोड्न सकिने

अहिले उनले छाेरा धिरज याे संसारमा नभए निश्कर्षका साथ अन्तिम कर्म गरिसकेका छन् । एउटा बाबुका लागि योभन्दा ठूलो पीडा अर्को के हुन सक्छ र?

धनबहादुरको परिवारले त्यस दिन केवल आफ्नो सदस्यको सम्भावित वियोग मात्रै बेहोरेन। त्रिशूली बजारमा रहेका उनका पाँचवटा घर बाढीले बगायो। व्यापारका लागि राखिएका र दशैँलाई लक्षित गरेर ल्याइएका करोडौँ रुपैयाँ मूल्यका सामान बाढीको भेलमा विलीन भए। उनका अनुसार पाँच करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका सामान नष्ट भएका छन्। करिब ५० तोला सुनसमेत हराएको छ। घरसँगै जोडिएको खेतबारीसहित करिब १ ६ रोपनी जमिन अहिले बगरमा परिणत भएको छ। उनले झन्डै ७० कराेडकाे सम्पति गुमाएका छन्

जुन ठाउँमा हिजोसम्म घर थिए, व्यवसाय थियो, मानिसको चहलपहल थियो, त्यहाँ आज बाढीले छोडेको बगर मात्र छ।
धनबहादुरका लागि त्यो बगर केवल माटो होइन, उनको जीवनभरको संघर्ष र मेहनतको अवशेष हो। त्यही ठाउँमा उनले आफ्नो व्यवसाय उभ्याए, परिवार हुर्काए, समाजमा आफ्नो पहिचान बनाए। वर्षौँको कमाइले बनाएको घर र व्यवसायसँगै भविष्यका लागि सुरक्षित राखिएका सम्पत्ति केही घण्टामै हराए।
आज उनी काठमाडौंको एउटा कोठामा छन्। आफ्नै घर छैन, व्यवसाय छैन, खेतबारी छैन। राहतमा आएको चामल, दाल र तेलको भरमा दैनिकी चलिरहेको छ। अरूलाई सहयोग गर्न सक्ने हैसियतमा रहेका एक प्रतिष्ठित व्यवसायी आज आफैँ सहयोगको आवश्यकता पर्ने अवस्थामा पुगेका छन्।

उनको चिन्ता अहिलेको दिन कटाउने मात्र होइन। उनी भन्छन्, ‘एक–दुई महिना त यसरी चल्ला, तर त्यसपछि जीवन र परिवारले के गर्ने भन्ने चिन्ता छ।’ यो प्रश्न धनबहादुरको मात्रै होइन। भोटेकोशी–त्रिशूलीको बाढीले घर, व्यवसाय, जमिन र आम्दानीको आधार गुमाएका हजारौँ परिवारको साझा प्रश्न हो। राहतले तत्कालको भोक मेटाउन सक्छ, केही समयको छानो दिन सक्छ, तर गुमेको जीवन र जीविकालाई पुनः स्थापित गर्न दीर्घकालीन योजना चाहिन्छ।

त्यसैले धनबहादुरको अपेक्षा सरकारसँग छ। मृतक तथा बेपत्ता परिवारलाई राहत दिने विषयसँगै घरबारविहीन बनेका परिवारलाई व्यवस्थित रूपमा पुनःस्थापना गर्ने र उनीहरूको जीविकोपार्जनको आधार निर्माण गर्ने काम राज्यले प्राथमिकताका साथ अघि बढाउनुपर्ने उनको आग्रह छ।

विपत्तिबाट आफैँ गुज्रिएका धनबहादुर अब त्रिशूली बजारको भविष्यबारे पनि सोचिरहेका छन्। उनी त्रिशूली नदी आसपासमा फेरि अव्यवस्थित रूपमा बस्ती बसाउन नहुने बताउँछन्। उनका अनुसार अहिले घरबारविहीन भएका त्रिशूली बजारका परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा व्यवस्थित कोलोनी निर्माण गरेर पुनःस्थापना गर्न सकिन्छ।

सरकारले आवश्यक जग्गा व्यवस्थापन गर्ने, सुरक्षित क्षेत्रमा व्यवस्थित बस्ती निर्माण गर्ने र पुरानो बजार क्षेत्रलाई आवश्यक सरकारी तथा सार्वजनिक प्रयोजनमा प्रयोग गर्न सकिने उनको सुझाव छ। यसो गर्दा प्रभावित परिवारले आफ्नो थातथलोबाट पूर्ण रूपमा विस्थापित हुनुपर्ने अवस्था पनि नआउने र भविष्यमा नदीजन्य विपत्तिको जोखिम पनि कम गर्न सकिने उनको विश्वास छ।

धनबहादुरको आफ्नै संसार उजाडिएको छ। परिवारका एक सदस्यको अवस्था अझै अनिश्चित छ। करोडौँको सम्पत्ति बगेको छ। व्यवसाय समाप्त भएको छ। तर यति ठूलो पीडाबीच पनि उनी भविष्यप्रति निराश मात्र छैनन्। बरु राज्यले प्रभावित परिवारको पीडा बुझेर सही समयमा सही निर्णय गरे पुनः जीवन सुरु गर्न सकिने विश्वासमा छन्।

उनको अपेक्षा आफूलाई मात्र राहत मिलोस् भन्ने छैन। नुवाकोट, रसुवा र धादिङका विपत्तिमा परेका करिब तीन हजार परिवारलाई राज्यले छिटो र व्यवस्थित रूपमा पुनःस्थापनाको बाटो देखाउन सके उनीहरू फेरि आफ्नो जीवन निर्माण गर्न सक्ने उनको विश्वास छ।
प्रकृतिले एकैपटक धेरै कुरा खोस्न सक्छ। तर त्यसपछि राज्य, समाज र समुदायले दिने साथले उजाडिएको जीवनलाई फेरि उभिने आधार दिन सक्छ।

धनबहादुर अहिले काठमाडौंको एउटा कोठामा छन्। हातमा आफ्नो व्यवसाय छैन, आँखाअगाडि आफ्नो पुरानो घर छैन, खेतबारी छैन। परिवारको एउटा सदस्यको खबरको प्रतीक्षा अझै बाँकी छ। तर मनमा एउटा आशा भने जीवित छ—एक दिन सुरक्षित रूपमा आफ्नै थातथलोमा फर्किएर फेरि जीवन सुरु गर्न सकिन्छ।

भदौ १० गतेले धनबहादुरबाट उनको संसार खोस्यो। अब राज्यको दायित्व भनेको त्यो संसार जस्ताको तस्तै फर्काउनु मात्र होइन, अझ सुरक्षित र सम्मानपूर्वक नयाँ संसार निर्माण गर्ने आधार तयार गर्नु होे ।